หุ้นกู้ คืออะไร? เจาะลึกสิ่งที่ต้องรู้ก่อนลงทุนฉบับมือใหม่หัดลงทุน

สำหรับผู้ที่กำลังมองหาแนวทางการออมเงินหรือต้องการให้เงินทำงานที่มีโอกาสสร้างผลตอบแทนสม่ำเสมอมากกว่าการฝากเงินไว้ในธนาคารเฉลี่ยทั่วไป “ตราสารหนี้” หรือที่เรียกกันติดปากว่า “หุ้นกู้” เป็นหนึ่งในตัวเลือกที่ได้รับความนิยมอย่างมากในกลุ่มนักลงทุน ในบทความนี้ IFS Capital (Thailand) จะพาทุกคนไปเจาะลึกและทำความเข้าใจเกี่ยวกับสินทรัพย์ประเภทนี้อย่างละเอียด เพื่อให้ผู้ที่เริ่มต้นศึกษาลงทุนสามารถนำข้อมูลไปใช้ประกอบการตัดสินใจและวางแผนบริหารพอร์ตได้อย่างมีประสิทธิภาพและปลอดภัยยิ่งขึ้น

หุ้นกู้ คืออะไร? ทำความเข้าใจพื้นฐานก่อนเริ่มต้นลงทุน

หุ้นกู้ (Corporate Bond) คือ ตราสารหนี้ระยะยาวประเภทหนึ่งที่ออกโดยบริษัทเอกชน มีวัตถุประสงค์หลักเพื่อระดมทุนจากนักลงทุนทั่วไปนำไปใช้ในกิจกรรมต่างๆ ขององค์กร เช่น การขยายกิจการ การลงทุนในเครื่องจักรใหม่ หรือการก่อสร้างโครงสร้างพื้นฐาน โดยทั่วไปหุ้นกู้จะถูกแบ่งออกเป็นหน่วยที่มีมูลค่าเท่าๆ กัน ซึ่งในประเทศไทยมักกำหนดราคาหน้าตั๋วไว้ที่หน่วยละ 1,000 บาท

ในการลงทุนประเภทนี้ ผู้ซื้อหุ้นกู้จะมีสถานะเป็น “เจ้าหนี้” ขณะที่บริษัทเอกชนผู้ออกตราสารจะมีสถานะเป็น “ลูกหนี้” โดยมีข้อผูกพันตามกฎหมายว่า ผู้ออกหุ้นกู้จะจ่ายผลตอบแทนให้แก่ผู้ลงทุนในรูปแบบของ “ดอกเบี้ย” ตามอัตราและระยะเวลาที่กำหนดไว้ล่วงหน้าอย่างสม่ำเสมอ (เช่น ทุกๆ 3 เดือน หรือ 6 เดือน) ตลอดอายุของสัญญา และจะทำการชำระคืนเงินต้นเต็มจำนวนเมื่อครบกำหนดอายุไถ่ถอน

ทั้งนี้ ผลตอบแทนจากดอกเบี้ยที่ได้รับจะต้องถูกหักภาษี ณ ที่จ่ายในอัตรา 15% ตามที่กฎหมายกำหนด

ความแตกต่างระหว่างหุ้นกู้ หุ้นสามัญ และพันธบัตรรัฐบาล

ก่อนที่จะตัดสินใจลงทุน นักลงทุนควรทำความเข้าใจบทบาทและลักษณะของหลักทรัพย์แต่ละประเภท เพื่อให้สามารถเลือกสินทรัพย์ที่สอดคล้องกับเป้าหมายการลงทุนของตนเองได้ โดยมีความแตกต่างที่สำคัญดังนี้

ลักษณะการเปรียบเทียบ	หุ้นกู้ (Corporate Bond)	หุ้นสามัญ (Common Stock)	พันธบัตรรัฐบาล (Government Bond)
สถานะของผู้ลงทุน	เจ้าหนี้ของบริษัท	เจ้าของร่วม (ผู้ถือหุ้น)	เจ้าหนี้ของรัฐบาล
ผู้ออกตราสาร	บริษัทเอกชน	บริษัทเอกชน	หน่วยงานภาครัฐ / กระทรวงการคลัง
รูปแบบผลตอบแทน	ดอกเบี้ยตามงวดที่กำหนดแน่นอน	เงินปันผล และกำไรจากส่วนต่างราคา	ดอกเบี้ยตามงวดที่กำหนดแน่นอน
ความแน่นอนของรายได้	มีความแน่นอนสูงตามข้อตกลง	ไม่แน่นอน ขึ้นอยู่กับผลประกอบการ	มีความแน่นอนสูงมาก
ระดับความเสี่ยง	ปานกลาง (ขึ้นอยู่กับความน่าเชื่อถือบริษัท)	สูง (มีความผันผวนตามสภาวะตลาด)	ต่ำมาก (โอกาสผิดนัดชำระหนี้น้อยมาก)

หุ้นกู้ตลาดแรก (Primary Market) และ หุ้นกู้ตลาดรอง (Secondary Market)

ช่องทางการซื้อขายหุ้นกู้ถูกแบ่งออกเป็น 2 ตลาดหลัก ซึ่งมีกลไกและช่วงเวลาการทำธุรกรรมที่แตกต่างกันอย่างชัดเจน ดังนี้

หัวข้อเปรียบเทียบ	หุ้นกู้ตลาดแรก (Primary Market)	หุ้นกู้ตลาดรอง (Secondary Market)
รูปแบบการซื้อขาย	เสนอขายหุ้นกู้ออกใหม่เป็นครั้งแรก	ซื้อขายเปลี่ยนมือหุ้นกู้เดิมระหว่างนักลงทุน
ราคาเสนอขาย	ขายตามราคาหน้าตั๋ว (Par Value) เสมอ	ผันผวนตามอุปสงค์ อุปทาน และดอกเบี้ยตลาด
ช่วงเวลาทำรายการ	เฉพาะในช่วงระยะเวลาเปิดจองซื้อที่กำหนด	สามารถซื้อขายได้ทุกวันทำการผ่านตัวกลาง
ช่องทางการซื้อ	ผ่านธนาคารหรือบล. ที่เป็นผู้จัดจำหน่าย	ผ่านธนาคารพาณิชย์ หรือบริษัทหลักทรัพย์

ประเภทของหุ้นกู้มีอะไรบ้าง? เลือกอย่างไรให้ตอบโจทย์

หุ้นกู้ในตลาดการเงินมีความหลากหลายเพื่อตอบสนองความต้องการระดมทุนของบริษัทและความต้องการรับความเสี่ยงที่แตกต่างกันของนักลงทุน โดยเราสามารถจำแนกประเภทหลักๆ ได้ 3 รูปแบบ ดังต่อไปนี้

แบ่งตามสิทธิในการรับเงินคืน

• หุ้นกู้ไม่ด้อยสิทธิ (Senior Bond): ผู้ถือหุ้นกู้ประเภทนี้จะมีสิทธิเรียกร้องสินทรัพย์จากผู้ออกตราสารในลำดับปกติเท่าเทียมกับเจ้าหนี้สามัญทั่วไป หากบริษัทเลิกกิจการหรือเกิดกรณีล้มละลาย และมีสิทธิได้รับชำระหนี้ก่อนผู้ถือหุ้นกู้ด้อยสิทธิ
• หุ้นกู้ด้อยสิทธิ (Subordinated Bond): ผู้ถือจะมีสิทธิเรียกร้องสินทรัพย์ในลำดับหลังเจ้าหนี้สามัญและหุ้นกู้ไม่ด้อยสิทธิ แต่ยังคงได้รับสิทธิต่าง ๆ ก่อนผู้ถือหุ้นสามัญ โดยทั่วไปหุ้นกู้ประเภทนี้จะเสนออัตราดอกเบี้ยที่สูงกว่าปกติเพื่อชดเชยความเสี่ยงที่เพิ่มขึ้นของผู้ลงทุน

แบ่งตามการใช้หลักประกัน

• หุ้นกู้มีประกัน (Secured Bond): เป็นหุ้นกู้ที่มีการนำสินทรัพย์ที่มีมูลค่า เช่น ที่ดิน อาคาร หรือหลักทรัพย์ตามที่กฎหมายกำหนด มาใช้เป็นหลักประกันค้ำประกันการชำระหนี้ หากบริษัทผิดนัดชำระหนี้ ผู้ถือสามารถบังคับชำระหนี้จากสินทรัพย์ที่เป็นหลักประกันได้
• หุ้นกู้ไม่มีประกัน (Unsecured Bond): ไม่มีการนำสินทรัพย์ใดๆ มาคูณค้ำประกัน การชำระคืนเงินต้นและดอกเบี้ยจะขึ้นอยู่กับชื่อเสียง ความน่าเชื่อถือ และความสามารถในการสร้างกระแสเงินสดของบริษัทผู้ออกหุ้นกู้เป็นหลัก ซึ่งหุ้นกู้ส่วนใหญ่ในตลาดมักเป็นประเภทนี้

แบ่งตามลักษณะการจ่ายดอกเบี้ย

• ชนิดจ่ายดอกเบี้ยคงที่ (Fixed Rate Bond): มีการกำหนดอัตราดอกเบี้ยเป็นเปอร์เซ็นต์ที่แน่นอนตลอดอายุสัญญา ทำให้นักลงทุนสามารถคำนวณรายรับล่วงหน้าได้อย่างแม่นยำ
• ชนิดดอกเบี้ยลอยตัว (Floating Rate Bond): อัตราดอกเบี้ยจะมีการเปลี่ยนแปลงปรับขึ้นลงตามดัชนีอ้างอิง เช่น อัตราดอกเบี้ยเงินฝากประจำ หรืออัตราดอกเบี้ยเงินกู้ขั้นดีของธนาคารพาณิชย์ (MLR / MRR)
• ชนิดไม่จ่ายดอกเบี้ย (Zero-coupon Bond): จะไม่มีการจ่ายดอกเบี้ยในระหว่างงวด แต่จะเสนอขายให้แก่นักลงทุนในราคาที่ต่ำกว่าตราไว้หน้าตั๋ว (ราคาหักส่วนลด) และนักลงทุนจะได้รับเงินเต็มมูลค่าหน้าตั๋วเมื่อครบกำหนดอายุไถ่ถอน

อันดับความน่าเชื่อถือ (Credit Rating) ตัวช่วยประเมินความเสี่ยง

การประเมินความสามารถในการชำระหนี้ของบริษัทเอกชนเป็นสิ่งสำคัญ สถาบันจัดอันดับความน่าเชื่อถือที่ได้รับความเห็นชอบจากสำนักงานคณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ (ก.ล.ต.) จะเป็นผู้ประเมินและจัดเกรดความเสี่ยง โดยแบ่งออกเป็น 3 กลุ่มหลัก

1. กลุ่ม Investment Grade (ระดับน่าลงทุน)

เป็นกลุ่มหุ้นกู้ที่มีความน่าเชื่อถือทางด้านการเงินสูง มีความเสี่ยงในการผิดนัดชำระหนี้อยู่ในระดับต่ำถึงปานกลาง โดยสัญลักษณ์สากลจะเริ่มตั้งแต่สัญลักษณ์สูงสุดคือ AAA ถัดลงมาเป็น AA, A จนถึงระดับต่ำสุดของกลุ่มนี้คือ BBB (รวมถึงเครื่องหมายบวกและลบ เช่น เกรด BBB-) นักลงทุนที่รับความเสี่ยงได้จำกัดควรเน้นลงทุนในกลุ่มนี้

2. กลุ่ม Non-Investment Grade (ระดับเก็งกำไร)

หรือเรียกว่า Speculative Grade เป็นหุ้นกู้ที่มีอันดับเครดิตตั้งแต่ BB+ ลงไปจนถึงเกรด C และระดับต่ำสุดคือ D ซึ่งหมายถึงอยู่ในสถานะผิดนัดชำระหนี้ หุ้นกู้กลุ่มนี้มีความเสี่ยงทางธุรกิจและสภาวะทางการเงินที่ผันผวนสูง มีโอกาสที่จะไม่สามารถชำระคืนเงินได้ตามเงื่อนไข แต่อย่างไรก็ตาม มักจะชดเชยด้วยการเสนออัตราดอกเบี้ยที่สูงกว่าปกติเพื่อดึงดูดใจนักลงทุน

3. กลุ่ม Unrated Bond (ไม่มีการจัดอันดับ)

เป็นกลุ่มหุ้นกู้ที่ไม่ผ่านกระบวนการจัดอันดับความน่าเชื่อถือ ซึ่งอาจเกิดจากการที่บริษัทผู้ออกตัดสินใจไม่ส่งข้อมูลไปประเมินเนื่องจากต้นทุนหรือข้อจำกัดภายใน การลงทุนในกลุ่มนี้ต้องการการศึกษาข้อมูลโครงสร้างธุรกิจและงบการเงินอย่างละเอียดลึกซึ้งจากตัวผู้ลงทุนเอง เนื่องจากมีความเสี่ยงสูงมากจากการขาดตัวเลขสถิติอ้างอิงอย่างเป็นทางการ

ข้อดีและความเสี่ยงของการลงทุนหุ้นกู้ที่นักลงทุนต้องประเมิน

ทุกประเภทการลงทุนย่อมมีเหรียญสองด้านเสมอ การพิจารณาทั้งในแง่ของประโยชน์ที่จะได้รับควบคู่ไปกับข้อจำกัดทางความเสี่ยง จะช่วยให้วางแผนการลงทุนได้อย่างรัดกุม

ข้อดีของการลงทุนในหุ้นกู้

• ให้ผลตอบแทนเฉลี่ยสูงกว่า: อัตราดอกเบี้ยที่ได้รับมักจะสูงกว่าดอกเบี้ยเงินฝากประจำและพันธบัตรรัฐบาล
• สร้างกระแสเงินสดต่อเนื่อง: เป็นแหล่งรายได้ประจำ (Passive Income) จากการจ่ายดอกเบี้ยเป็นงวดที่แน่นอน
• เป็นเครื่องมือนวัตกรรมการกระจายความเสี่ยง: ช่วยลดความผันผวนของพอร์ตลงทุนโดยรวมเมื่อจัดสรรร่วมกับหุ้นสามัญ
• มีความยืดหยุ่นในการเปลี่ยนมือ: หากมีความจำเป็นต้องใช้เงินสด สามารถเลือกขายก่อนกำหนดในตลาดรองได้

ความเสี่ยงและข้อควรระวังในการลงทุนหุ้นกู้

• ความเสี่ยงด้านเครดิต (Credit Risk): ความเสี่ยงที่ผู้ออกตราสารอาจประสบปัญหาทางการเงินจนไม่สามารถจ่ายดอกเบี้ยหรือคืนเงินต้นได้
• ความเสี่ยงด้านอัตราดอกเบี้ย (Interest Rate Risk): หากอัตราดอกเบี้ยในตลาดปรับตัวสูงขึ้น อาจส่งผลให้ราคาของหุ้นกู้ตัวเดิมที่ถืออยู่ลดลงหากต้องการขายในตลาดรอง
• ความเสี่ยงด้านราคา (Price Risk): ความผันผวนของราคาขายที่จะเกิดขึ้นระหว่างทางก่อนครบกำหนดไถ่ถอน ซึ่งได้รับอิทธิพลจากเงินเฟ้อและภาวะเศรษฐกิจ
• ความเสี่ยงด้านสภาพคล่อง (Liquidity Risk): ปริมาณการซื้อขายเปลี่ยนมือในตลาดรองของประเทศไทยในบางช่วงเวลาอาจมีไม่มาก ทำให้ไม่สามารถขายได้ทันทีในราคาที่ต้องการ

เช็กลิสต์เตรียมความพร้อมก่อนซื้อหุ้นกู้สำหรับมือใหม่

เพื่อป้องกันความผิดพลาดและลดโอกาสขาดทุน นักลงทุนมือใหม่สามารถตรวจสอบความพร้อมตามเกณฑ์ต่าง ๆ ดังนี้

• ตรวจสอบสถานะทางการเงิน: ศึกษาข้อมูลสรุปและฐานะทางการเงินจากหนังสือชี้ชวน (Prospectus) และเอกสารสรุปข้อมูลสำคัญ (Factsheet) ของบริษัทอย่างละเอียด
• พิจารณาอันดับความน่าเชื่อถือ: เลือกเกรดหุ้นกู้ที่สอดรับกับระดับความเสี่ยงที่ตนเองยอมรับได้ โดยเน้นกลุ่ม Investment Grade เป็นหลักสำหรับผู้เริ่มต้น
• วางแผนระยะเวลาการถือครอง: เลือกอายุของหุ้นกู้ให้ตรงกับแผนการใช้เงินในอนาคต เนื่องจากหากต้องขายก่อนกำหนดในตลาดรองอาจมีความผันผวนด้านราคา
• กระจายตะกร้าลงทุน: หลีกเลี่ยงการทุ่มเงินทั้งหมดลงในหุ้นกู้ของบริษัทใดบริษัทหนึ่งเพียงแห่งเดียว ควรกระจายในหลายกลุ่มอุตสาหกรรม
• ติดตามข่าวสารอย่างสม่ำเสมอ: คอยอัปเดตผลการดำเนินงานและทิศทางธุรกิจของบริษัทผู้ออกตราสารอย่างต่อเนื่องหลังจากซื้อไปแล้ว

บริหารสภาพคล่องธุรกิจให้พร้อมต่อยอดการลงทุน ด้วยบริการจาก IFS Capital (Thailand)

สำหรับผู้ประกอบการธุรกิจหรือเจ้าของกิจการที่ต้องการก้าวเข้าสู่โลกการลงทุนเพื่อต่อยอดความมั่งคั่ง สิ่งสำคัญที่เป็นรากฐานคือการรักษากระแสเงินสดในกระเป๋าหลักให้มีความมั่นคงและลื่นไหล การติดกับดักระยะเวลาเครดิตเทอมจากการรอเรียกเก็บเงินจากคู่ค้านานเกินไป อาจส่งผลให้ขาดโอกาสในการลงทุนสำคัญ ๆ ในจังหวะที่เหมาะสม ยกระดับการบริหารเงินทุนหมุนเวียนธุรกิจให้มีประสิทธิภาพสูงสุดด้วยบริการสินเชื่อแฟคเตอริ่ง (Factoring) ของ IFS Capital (Thailand) ที่พร้อมเปลี่ยนใบแจ้งหนี้หรือเอกสารทางการค้าให้เป็นเงินสดหมุนเวียนได้ภายใน 24 ชั่วโมง โดยไม่ต้องใช้หลักทรัพย์ค้ำประกันเพิ่มเติม ช่วยทลายข้อจำกัดด้านสภาพคล่อง ให้ธุรกิจเดินหน้าได้อย่างราบรื่นไม่มีสะดุด และมีเงินทุนพร้อมสำหรับทุกโอกาสการลงทุนใหม่ๆ

สรุปหุ้นกู้ คือทางเลือกการลงทุนที่น่าสนใจหรือไม่?

โดยสรุปแล้ว การลงทุนในหุ้นกู้จัดเป็นทางเลือกที่มีความน่าสนใจอย่างยิ่งสำหรับผู้ที่ต้องการผลตอบแทนที่สม่ำเสมอและต้องการเครื่องมือในการกระจายความเสี่ยงให้แก่พอร์ตสินทรัพย์ อย่างไรก็ดี ความสำเร็จในการลงทุนประเภทนี้ไม่ได้ขึ้นอยู่กับอัตราดอกเบี้ยที่สูงเพียงอย่างเดียว แต่ต้องตั้งอยู่บนพื้นฐานของการศึกษาข้อมูลอย่างรอบคอบ การเข้าใจประเภทสิทธิเรียกร้อง และการประเมินความสามารถในการชำระหนี้ของผู้ออกตราสารอย่างถี่ถ้วน เพื่อให้เงินลงทุนเติบโตได้อย่างมั่นคงและปลอดภัยในระยะยาว

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการลงทุนในหุ้นกู้ (FAQ)

1. หุ้นกู้ คือการฝากเงินกับธนาคารหรือไม่?

ไม่ใช่ การซื้อหุ้นกู้คือการทำสัญญากู้ยืมเงินระหว่างผู้ลงทุน (เจ้าหนี้) กับบริษัทเอกชน (ลูกหนี้) ซึ่งมีความเสี่ยงสูงกว่าการฝากเงินทั่วไป และไม่ได้รับความคุ้มครองจากสถาบันคุ้มครองเงินฝาก แต่อย่างไรก็ตาม แลกมาด้วยโอกาสได้รับผลตอบแทนในรูปของดอกเบี้ยที่สูงกว่าดอกเบี้ยเงินฝาก

2. นักลงทุนมือใหม่สามารถซื้อหุ้นกู้ได้ที่ไหนบ้าง?

สำหรับการเสนอขายหุ้นกู้ตลาดแรก สามารถจองซื้อผ่านธนาคารพาณิชย์ หรือบริษัทหลักทรัพย์ที่เป็นผู้จัดการการจัดจำหน่ายตามช่องทางต่างๆ เช่น เคาน์เตอร์สาขา แอปพลิเคชัน Mobile Banking หรือระบบออนไลน์ ส่วนหุ้นกู้ตลาดรองสามารถติดต่อทำธุรกรรมผ่านหน่วยงานบริการตลาดตราสารหนี้ของธนาคารและบล. ชั้นนำได้ทุกวันทำการ

3. หากบริษัทผู้ออกหุ้นกู้ล้มละลาย จะได้รับเงินต้นคืนหรือไม่?

หากบริษัทผู้ออกตราสารเข้าสู่กระบวนการล้มละลาย การจ่ายเงินคืนจะดำเนินการตามลำดับการชำระหนี้ทางกฎหมาย โดยผู้ถือหุ้นกู้มีประกันจะได้รับสิทธิก่อน จากนั้นตามด้วยหุ้นกู้ไม่ด้อยสิทธิ และหุ้นกู้ด้อยสิทธิ ตามลำดับ ซึ่งผู้ลงทุนมีโอกาสที่จะได้รับเงินต้นคืนครบจำนวน ได้รับคืนบางส่วน หรืออาจสูญเสียเงินต้นทั้งหมด ขึ้นอยู่กับมูลค่าสินทรัพย์ที่เหลืออยู่ของบริษัทเพื่อนำมาเฉลี่ยจ่ายคืนแก่เจ้าหนี้